Số 51Sức khỏe3 phútlượt xem 95
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao ăn cay lại chảy nước mũi?
Chỉ một thìa nước dùng đã khiến mũi sụt sịt trước tiên. Không bị cảm mà nước mũi từ đâu ra, và nên uống gì để dịu lại?
Vừa ăn một thìa nước dùng cay, mũi đã sụt sịt. Không bị cảm hay dị ứng mà nước mũi trong vẫn chảy ra. Trong y học, hiện tượng chảy nước mũi khi ăn như thế này được gọi là “viêm mũi vị giác”. Đây là phản ứng rất thường gặp khi ăn đồ cay.
Vị cay kích hoạt thụ thể cảm nhận nhiệt
Capsaicin, chất tạo vị cay trong ớt, gắn vào một thụ thể có tên TRPV1 trên các dây thần kinh bên trong miệng và mũi. Thụ thể này vốn có nhiệm vụ báo hiệu sức nóng vượt quá khoảng 43 độ. Nhiệt độ thực tế vẫn giữ nguyên, nhưng dây thần kinh lại phát tín hiệu “nóng”. David Julius, người tìm ra thụ thể này, đã nhận giải Nobel Sinh lý học hoặc Y học năm 2021.
Khi nhận được tín hiệu, cơ thể ra lệnh cho các tuyến tiết ở niêm mạc mũi tiết nước ra. Vì đây là phản xạ nhằm rửa trôi tác nhân kích thích nên nước mũi chảy ra loãng và trong. Các dây thần kinh này cũng nối tới vùng mắt, nên nước mắt đôi khi cũng ứa ra.
Cơ chế khác với chảy nước mũi do cảm
Năm 1989, các nhà nghiên cứu thuộc Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ đã xem xét nước mũi của những người ăn đồ cay. Nước mũi xuất hiện chỉ trong vài phút ngay sau khi ăn, và nếu dùng trước atropine, một chất ức chế hệ thần kinh phó giao cảm, thì nước mũi hầu như không chảy. Điều đó có nghĩa đây là phản xạ thần kinh chứ không phải tình trạng viêm.
Vì vậy, thuốc kháng histamine dùng cho chứng chảy nước mũi do dị ứng thường không mấy hiệu quả. Nếu cứ ăn cay là chảy nước mũi nhiều đến mức khó chịu, bạn có thể đến chuyên khoa tai mũi họng để hỏi về thuốc xịt mũi ngăn phản xạ này.
Wasabi khiến mũi cay xộc
Vị cay của wasabi hay mù tạt có phần khác biệt. Chất tạo vị cay này tác động lên một thụ thể khác có tên TRPA1, đồng thời dễ bay hơi và đi thẳng vào bên trong mũi. Vì vậy, ớt khiến trong miệng nóng rát, còn wasabi lại khiến đầu mũi cay xộc. Cảm giác cay xộc của wasabi nhanh chóng biến mất cũng là vì chất này bay vào không khí.
Dù là loại nào, nước mũi cũng là phản ứng của cơ thể nhằm rửa trôi tác nhân kích thích.
Sữa tốt hơn nước lọc
Nhiều người uống ừng ực nước lạnh để dập cảm giác nóng rát. Nhưng capsaicin tan tốt trong dầu và khó tan trong nước, nên nước lọc chỉ làm mát miệng trong chốc lát. Trong một thí nghiệm năm 2019 tại Đại học Bang Pennsylvania, Hoa Kỳ, sữa làm giảm cảm giác nóng rát do cay tốt nhất, còn nước có ga có hiệu quả thấp nhất.
Phản xạ do cay cũng lắng xuống khi kích thích giảm đi. Khi ăn cay, bạn hãy để khăn giấy bên cạnh và thử nhấp một ngụm sữa hoặc sữa chua thay cho nước.
Bài đọc liên quan
Chảy nước mũi khi ăn cay là phản xạ của mũi khi thụ thể cảm nhận nhiệt được kích hoạt, chứ không phải cảm lạnh. Muốn làm dịu, sữa tốt hơn nước lọc.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Raphael và cộng sự 1989 · Caterina và cộng sự 1997 · Nolden và cộng sự 2019. Phản xạ thần kinh gây chảy nước mũi khi ăn cay (viêm mũi vị giác) được tham khảo từ Raphael và cộng sự 1989 (J Allergy Clin Immunol); thụ thể cảm nhận capsaicin TRPV1 từ Caterina và cộng sự 1997 (Nature); chất trong wasabi và TRPA1 từ Jordt và cộng sự 2004; thí nghiệm về đồ uống từ Nolden và cộng sự 2019.
Câu đố nhanh