Vì sao canh nóng nguội nhanh hơn khi ta thổi phù phù?

Phía trên canh nóng có một lớp mỏng gồm hơi nước vừa bốc lên và không khí đã nóng lên. Nếu lớp này cứ nằm nguyên đó, nước trên bề mặt sẽ khó bay hơi hơn. Khi ta thổi phù phù, lớp này bị đẩy sang bên, nhường chỗ cho không khí ít ẩm hơn tràn vào.

Vì luồng gió liên tục thay không khí mới, quá trình không khí nóng lên rồi mang nhiệt của canh đi cũng diễn ra nhanh hơn. Nguyên lý này giống như khi ta đứng trước quạt và cảm thấy mát.

Nước cần rất nhiều nhiệt để chuyển thành hơi. Nhiệt lượng mà 1 g nước mang đi khi hóa hơi ở điểm sôi lớn hơn 5 lần nhiệt lượng cần để đun nóng cùng 1 g nước ấy từ 0 độ lên 100 độ. Vì lượng nhiệt đó được lấy từ bề mặt canh nên bề mặt nguội nhanh. Hiện tượng này giống như khi mồ hôi khô đi khiến cơ thể mát hơn.

Canh càng nóng thì càng bốc nhiều hơi, nên phần đóng góp của sự bay hơi vào quá trình nguội đi cũng càng lớn. Ngược lại, nếu đậy nắp, hơi nước bị giữ lại nên canh giữ ấm được lâu.

Hơi thở có nhiệt độ vào khoảng giữa ngưỡng 30 độ, nên tuy mát hơn canh nóng trên 70 độ, chỉ riêng sự chênh lệch nhiệt độ ấy không thể khiến canh nguội nhanh đến vậy. Hơn nữa, trước khi chạm vào canh, hơi thở còn hòa lẫn với không khí xung quanh nên trở nên bớt nóng hơn.

Khi thổi lên mu bàn tay, ta thấy ấm nếu hà hơi 「하」 (ha), nhưng thấy mát nếu thổi 「후」 (hu); điều này cũng không phải do nhiệt độ hơi thở khác nhau. Đó là vì khi chúm môi thổi nhanh, không khí xung quanh bị cuốn theo và hòa lẫn vào, đồng thời độ ẩm trên da cũng khô nhanh hơn.

Luồng gió không thể chạm tới tận đáy bát. Vì thế, nếu thổi cả bát canh thì chỉ bề mặt nguội đi trong chốc lát, còn ngay khi khuấy, phần canh nóng bên dưới lại dâng lên. Nếu múc một ít ra thìa rồi thổi, lượng canh ít nên sẽ nhanh chóng đạt nhiệt độ vừa ăn. Nếu là canh nhiều người cùng ăn, cách này cũng vệ sinh hơn.

Nếu muốn làm nguội nhanh cả bát canh, hãy san canh sang một chiếc bát rộng và nông, thỉnh thoảng khuấy lên. Bề mặt để hơi nước thoát đi rộng hơn nên canh nguội nhanh hơn nhiều. Thêm đá thì còn nhanh hơn, nhưng bạn phải chấp nhận canh bị nhạt đi.