Số 46Tâm lý3 phútlượt xem 75
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao một bài hát cứ vang mãi trong đầu?
Có những lúc đoạn điệp khúc chợt hiện lên khi rửa bát cứ quanh quẩn suốt cả ngày. Những bài nào dễ bám lại, và làm sao để gỡ chúng ra?
Các nhà nghiên cứu gọi hiện tượng cùng một đoạn điệp khúc cứ lặp đi lặp lại trong đầu là «sâu tai», tức hình dung âm nhạc tự xuất hiện trong tâm trí. Trong một khảo sát trực tuyến tại Phần Lan, cứ mười người trả lời thì có chín người cho biết họ trải qua hiện tượng này ít nhất một lần mỗi tuần. Đây là một thói quen rất phổ biến của tâm trí, chẳng có gì lạ cả.
Có những bài hát dễ bám lại hơn
Hiếm khi cả bài hát lặp lại nguyên vẹn trong đầu. Thứ đọng lại thường là một đoạn ngắn, lặp đi lặp lại như điệp khúc. Khi phân tích câu trả lời của gần 3 nghìn người, các nhà nghiên cứu Anh nhận thấy những bài dễ quanh quẩn trong đầu có nhịp độ tương đối nhanh, đường nét giai điệu lên xuống quen thuộc xen lẫn một chút quãng nhạc lạ khiến người nghe chú ý.
Bài hát càng mới nghe gần đây hoặc đã nghe nhiều lần thì càng dễ hiện lên. Chúng thường chen vào những lúc tay bận mà đầu óc thảnh thơi, chẳng hạn khi rửa bát hay đi bộ. Ví dụ, bài hát nghe trên đường đi làm lại vang lên khi rửa bát vào buổi trưa.
Vì sao lại đúng bài hát ấy?
Thường có một manh mối khiến đúng bài hát ấy hiện lên vào một ngày nào đó. Ngoài việc vừa nghe bài hát, nó còn có thể bất chợt bật ra khi ai đó nói một từ có trong lời bài hát, hoặc khi bạn trở lại nơi từng nghe bài ấy. Cũng có nhiều người trả lời rằng hiện tượng này xảy ra thường xuyên hơn vào những ngày mệt mỏi hoặc căng thẳng.
Có khảo sát còn cho thấy người càng thường xuyên hát hoặc chơi nhạc cụ thì càng hay trải qua hiện tượng này. Điều đó cũng có nghĩa là tâm trí họ lưu giữ âm nhạc tốt đến vậy.
Càng cố kìm lại, càng rõ hơn
Bài hát không quanh quẩn chỉ vì bạn thích nó. Một bài hát quảng cáo nghe phát chán cũng có thể bám lại như thế. Khi tự nhủ phải ngừng nghĩ đến nó, bạn lại dễ thấy nó rõ hơn. Muốn không nghĩ đến, bạn phải liên tục kiểm tra xem mình cần tránh điều gì, và việc kiểm tra ấy chẳng khác nào phát giai điệu thêm một lần nữa.
Có người nói rằng nghe trọn bài một lần sẽ giúp gỡ được nó ra. Tuy nhiên, nếu nghe đi nghe lại suốt cả ngày, vòng lặp lại dễ trở nên bền chặt hơn.
Kẹo cao su và công việc vừa sức
Trong một thí nghiệm tại Đại học Reading ở Anh, những người nhai kẹo cao su ít nghĩ đến bài hát hơn. Các nhà nghiên cứu cho rằng kẹo cao su cản trở những cử động của miệng và lưỡi được sử dụng khi hát thầm theo. Những việc đòi hỏi suy nghĩ ở mức vừa phải, chẳng hạn giải đố từ ngữ, cũng có ích. Nếu quá dễ, bài hát sẽ chen vào; nếu quá khó, sự tập trung lại bị phân tán.
Không có công tắc nào tắt hẳn được nó, nhưng phần lớn các giai điệu sẽ tự nhạt dần khi những âm thanh và công việc khác lấp chỗ.
Bài đọc liên quan
Thay vì cố kìm bài hát trong đầu, hãy nhường chỗ cho kẹo cao su hoặc một công việc vừa sức.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Liikkanen 2012 · Jakubowski và cộng sự 2017 · Beaman và cộng sự 2015. Trong khảo sát với hơn 1 vạn 2 nghìn người dùng Internet tại Phần Lan, 89% cho biết họ gặp hiện tượng sâu tai hằng tuần (Psychology of Music). Các đặc điểm về nhịp độ và giai điệu của những bài hát dễ quanh quẩn trong đầu được tham khảo từ nghiên cứu của Jakubowski và cộng sự 2017; tác dụng của việc nhai kẹo cao su từ Beaman và cộng sự 2015 (QJEP); và tác dụng của nhiệm vụ có độ khó vừa phải từ nghiên cứu của Hyman và cộng sự 2013.
Câu đố nhanh