Số 215Tâm lý4 phútlượt xem 67
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao ký ức trước ba tuổi hầu như không còn lại?
Em bé vẫn tạo ra ký ức. Nhưng khi lớn lên, phần lớn biến mất, và ký ức sớm nhất thường bắt đầu từ khoảng ba tuổi
Phần lớn người lớn gần như không nhớ được chuyện trước ba tuổi, có người là trước ba bốn tuổi. Tâm lý học gọi hiện tượng này là chứng quên thời thơ ấu. Cách giải thích hiện nay không phải là em bé không tạo được ký ức, mà gần hơn với điều này: những ký ức đã tạo ra phần lớn biến mất trong lúc trẻ lớn lên.
Trẻ ba tuổi vẫn nhớ
Nhóm nghiên cứu của Patricia Bauer tại Đại học Emory (Mỹ) đã ghi âm cảnh những đứa trẻ ba tuổi trò chuyện cùng mẹ về các sự việc gần đây như một chuyến đi sở thú. Vài năm sau, họ hỏi lại chính những đứa trẻ ấy về các sự việc đó.
Theo kết quả công bố năm 2014, lúc năm đến bảy tuổi, các em còn nhớ khoảng 60 đến 70% các sự việc, nhưng đến tám chín tuổi thì chỉ còn khoảng 35%. Những điều các em nhớ rõ lúc ba tuổi đã nhạt đi nhanh chóng khi vào tiểu học. Nhóm nghiên cứu xem khoảng bảy tuổi là giai đoạn nhiều ký ức sớm bị rơi rụng.
Vì sao chúng bị xóa đi?
Một cách giải thích là bộ não vẫn đang trong quá trình xây dựng. Hồi hải mã, nơi gắn kết các ký ức, sinh ra rất nhiều tế bào thần kinh mới khi còn nhỏ. Trong một thí nghiệm trên chuột đăng trên tạp chí Science năm 2014, tế bào thần kinh mới sinh ra càng nhiều thì chuột càng dễ quên những gì đã học. Điều này có đúng y như vậy ở người hay không thì vẫn đang được kiểm chứng.
Một cách giải thích khác là ngôn ngữ và khái niệm "bản thân" phát triển muộn hơn. Ký ức hình thành trước khi trẻ biết dùng lời để sắp xếp sự việc và gom chúng thành "điều mình đã trải qua" thì thiếu chỗ bám để sau này lấy ra. Năm 2025, các nhà nghiên cứu Đại học Yale đã chụp não 26 em bé từ 4 đến 24 tháng tuổi và thấy hồi hải mã cất những cảnh mới vào ký ức, đặc biệt từ khoảng một tuổi. Kết quả này củng cố quan điểm rằng ký ức vẫn được tạo ra ngay từ khi còn bé.
Còn những người nói nhớ chuyện lúc hai tuổi?
Năm 2018, khi các nhà nghiên cứu Anh hỏi 6.641 người về ký ức sớm nhất của họ, 38,6% nói rằng mình nhớ chuyện trước hai tuổi. Trong số đó, 893 người nói ký ức của họ có từ trước một tuổi. Các nhà nghiên cứu cho rằng nhiều ký ức như vậy có lẽ không phải trải nghiệm thật, mà là những cảnh được dựng lên sau này từ ảnh, chuyện gia đình kể lại hoặc những việc thường xảy ra với em bé.
Nghĩa là dù với bản thân thì rất sống động, ký ức ấy vẫn có thể có nguồn gốc lẫn lộn. Nếu muốn biết ký ức đầu tiên của mình có bị trộn với lời kể của người khác không, hãy nghĩ xem mình có từng thấy cảnh đó trong ảnh hay nghe trong chuyện gia đình trước hay không.
Em bé vẫn tạo ra ký ức, nhưng phần lớn biến mất khi lớn lên, nên ký ức sớm nhất của người lớn thường bắt đầu từ khoảng ba tuổi.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Bauer & Larkina 2014; Akers và cộng sự 2014; Akhtar và cộng sự 2018. Theo dõi trẻ em: Memory 2014. Thí nghiệm tế bào thần kinh: Science 2014 (chuột). Khảo sát ký ức đầu tiên: Psychological Science 2018. Chụp hồi hải mã em bé: Yale, Science 2025. Nguyên nhân vẫn còn nhiều cách giải thích đang được bàn luận.
Câu đố nhanh