Chuyển đến nội dung

Số 21Tâm lý3 phútlượt xem 90

Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ

Đường về có vẻ ngắn hơn là do cảm giác đánh lừa chúng ta sao?

Cùng một quãng đường, cùng một khoảng thời gian đi lại, vì sao chỉ chặng về lại đọng lại trong tâm trí là ngắn hơn?

Con đường đất ở nông thôn dẫn về làng lúc chiều tà và một bọc hành lý bên đường

Dù đi và về trên cùng một con đường, chúng ta vẫn thường thấy chặng đi dài còn chặng về ngắn. Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là hiệu ứng chặng về (return trip effect). Người ta thường nghĩ rằng vì đã nhìn thấy con đường nên cảm giác nó trôi qua nhanh hơn, nhưng trong các thí nghiệm, dự tính ban đầu về thời gian cần thiết có tác động lớn hơn mức độ quen thuộc với con đường.

Không chỉ vì quen đường

Vào năm 2011, các nhà nghiên cứu Hà Lan cho những người tham gia đi và về trên các chặng đường dài bằng nhau bằng xe buýt và xe đạp, đồng thời cho họ xem video người khác đạp xe đi và về. Trong cả ba thí nghiệm, mọi người đều cảm thấy chặng về ngắn hơn, và trong thí nghiệm đi xe đạp, họ trả lời rằng chặng về ngắn hơn khoảng 17%.

Điểm đáng chú ý là kết quả vẫn như vậy ngay cả khi họ trở về bằng một con đường khác có cùng độ dài mà trước đó chưa từng đi qua. Nếu nguyên nhân là nhờ cảnh vật đã nhìn thấy, hiệu ứng này phải biến mất trên con đường mới. Vì vậy, các nhà nghiên cứu cho rằng chỉ riêng sự quen thuộc không đủ để giải thích hiện tượng này.

Hiệu ứng xuất hiện khi dự tính ban đầu sai lệch

Con người có xu hướng ước lượng thời gian cho chặng đi ngắn hơn thực tế. Khi thực sự đi, họ thấy mất nhiều thời gian hơn mình tưởng, và trải nghiệm ấy khiến họ chuẩn bị tinh thần rằng chặng về sẽ mất khá nhiều thời gian.

Khi so với khoảng thời gian đã dự trù dư dả như vậy, chặng về có vẻ ngắn hơn dù thực tế vẫn mất cùng một khoảng thời gian. Trong thí nghiệm cũng vậy, những người càng thấy chặng đi dài hơn dự tính thì càng thấy chặng về ngắn hơn. Còn trong điều kiện được báo trước ngay từ đầu rằng chuyến đi sẽ mất nhiều thời gian, hiệu ứng này đã biến mất.

Nếu đường về nhà vào ngày cuối của chuyến du lịch có vẻ ngắn một cách lạ thường, có thể ký ức về chặng đi mất nhiều thời gian hơn dự tính vào ngày đầu đã kéo dài mốc so sánh trong tâm trí bạn.

Hiểu rồi thì có thể áp dụng

Cảm giác quãng đường ngắn hơn không phải vì đường đã ngắn lại hay bước chân đã nhanh hơn. Cảm nhận thay đổi tùy theo việc chúng ta đem cùng một khoảng thời gian so sánh với điều gì.

Nếu đến một nơi lần đầu, hãy thử chuẩn bị tinh thần bằng cách cộng thêm khoảng 10 phút vào thời gian dự kiến trên ứng dụng bản đồ. Bạn sẽ bớt cảm thấy mệt mỏi vì chuyến đi dài hơn mình tưởng, đồng thời cũng bớt sốt ruột vì sợ muộn. Khi đưa con đi chơi, nói với con một khoảng thời gian dư dả thay vì bảo “Sắp đến rồi” cũng có thể giúp ích theo cùng nguyên lý ấy. Nếu thấy đường đi làm dài hơn đường tan làm về nhà, bạn nên xem lại trước hết liệu mỗi sáng mình có dự trù thời gian quá eo hẹp hay không.

Chặng về có vẻ ngắn hơn chủ yếu là vì sau khi dự tính cho chặng đi bị sai lệch, chúng ta đã dự trù thời gian dư dả cho chặng về, hơn là vì quen đường.

Ghi chú và tài liệu tham khảo · Hiệu ứng chặng về · van de Ven và cộng sự, 2011. van de Ven·Roy·van Rijswijk (2011, Psychonomic Bulletin & Review): Trong các thí nghiệm với xe buýt, xe đạp và video, chặng về được cảm nhận là ngắn hơn, và kết quả vẫn như vậy khi trở về bằng đường khác. Các tác giả cho rằng nguyên nhân là do dự tính sai lệch, đồng thời nói thêm rằng cũng có thể có những nguyên nhân khác.

Tiêu chuẩn biên soạnBáo lỗi

Câu đố nhanh

Theo các thí nghiệm, lý do nào được xem là quan trọng nhất khiến cùng một quãng đường có vẻ ngắn hơn khi trở về?

Chỉ được lưu trong trình duyệt này.

Cùng chủ đề · Tâm lý

  1. 11.04Tâm lýBày 24 loại mứt, mứt lại bán kém hơnlượt xem 57 · 3 phút
  2. 11.02Tâm lýVì sao ký ức trước ba tuổi hầu như không còn lại?lượt xem 67 · 4 phút
  3. 11.01Tâm lýVì sao hai lỗ ổ cắm điện trông giống một khuôn mặtlượt xem 71 · 4 phút