Số 33Kinh tế3 phútlượt xem 75
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao dù chi cùng một số tiền, bạn vẫn cảm thấy tiền mặt vơi nhanh hơn?
Dù chi cùng một khoản, vào những ngày trả bằng tiền mặt, bạn lại thấy tiếc tiền hơn hẳn — liệu đó chỉ là cảm giác?
Khi trả 2 vạn won bằng tiền mặt, chiếc ví mỏng đi thấy rõ, nhưng khi trả bằng thẻ, chiếc thẻ vẫn trở về ví như cũ. Cùng một số tiền, cảm giác tiền vơi đi sẽ khác nhau tùy vào việc hình ảnh tiền rời tay có lưu lại qua xúc giác và thị giác hay không. Trong kinh tế học hành vi, điều này được gọi là nỗi đau khi thanh toán.
Tiền giấy ít đi, chiếc thẻ vẫn còn
Trong lúc đếm những tờ mười nghìn won để đưa cho người bán rồi nhận tiền thừa, chúng ta trực tiếp nhìn thấy tiền ra đi. Khi số tờ tiền giảm xuống và có thêm tiền xu, ngay cả đầu ngón tay cũng cảm nhận được sự khác biệt.
Dù dùng bao nhiêu lần, chiếc thẻ vẫn dày như cũ. Việc thanh toán kết thúc ngay khi cắm hoặc chạm thẻ vào máy, còn số tiền đã chi thì sau đó bạn mới kiểm tra qua những con số trên màn hình. Vì vậy, trước khi xem lịch sử giao dịch vào buổi tối, bạn khó cảm nhận rõ số tiền đã chi trong ngày qua đôi tay. Với thẻ ghi nợ, tiền cũng rời đi dưới dạng những con số trên màn hình như vậy.
Trả bằng thẻ khiến người ta ra giá cao hơn
Năm 2001, Prelec và Simester tại MIT ở Mỹ đã tổ chức đấu giá vé của một trận bóng rổ đã bán hết vé. Họ thông báo với một nửa số người tham gia rằng phải trả bằng tiền mặt, còn nửa kia chỉ được trả bằng thẻ.
Giá đặt trung bình của nhóm tiền mặt là khoảng 28 đô la, còn nhóm dùng thẻ là khoảng 61 đô la, cao hơn gấp đôi. Tiền phải được thanh toán chậm nhất vào ngày hôm sau, nên khó có thể giải thích sự chênh lệch này bằng việc trả góp hay lãi suất. Các nhà nghiên cứu cho rằng thẻ làm dịu đi nỗi đau khi trả tiền.
Không chỉ vì lãi suất
Nhiều người thường cho rằng việc dùng thẻ khiến chi tiêu tăng chỉ là vấn đề tính toán liên quan đến trả góp hay lãi suất. Nhưng như trong thí nghiệm này, sự khác biệt vẫn xuất hiện ngay cả khi phải thanh toán ngay. Điều đó có nghĩa là dù số tiền như nhau, chỉ riêng việc ít cảm nhận được khoảnh khắc tiền ra đi cũng có thể làm thay đổi số tiền chúng ta chi. Khi khoản thanh toán được dời sang tháng sau, niềm vui mua sắm và nỗi khổ khi trả tiền cách xa nhau, khiến việc đã chi bao nhiêu cho món gì đôi khi càng trở nên mơ hồ.
Dù vậy, điều đó không có nghĩa là thẻ không tốt. Thẻ rõ ràng cũng có những ưu điểm như lưu lại lịch sử chi tiêu và không cần tiền lẻ.
Cách giữ khoảnh khắc thanh toán trong tầm mắt
Nếu chủ yếu dùng thẻ, bạn nên bật thông báo thanh toán để nhìn số tiền một lần ngay lúc chi. Nếu liên kết thẻ ghi nợ với một tài khoản dành riêng cho khoản sinh hoạt phí trong một tuần, số tiền còn lại sẽ hiện rõ trước mắt như độ dày của chiếc ví. Khi chọn mua một món đồ giá trị lớn, hãy thử nghĩ xem nếu trả bằng tiền mặt, bạn sẽ sẵn sàng trả tối đa bao nhiêu. Điều cốt yếu là đưa khoảnh khắc tiền ra đi trở lại ngay trước mắt mình.
Bài đọc liên quan
Với tiền mặt, cảm giác tiền rời đi lưu lại trong đôi tay, còn với thẻ, khoảnh khắc ấy được dời về sau. Chỉ sự khác biệt đó cũng có thể khiến chúng ta cảm nhận khác nhau về cùng một số tiền, và thậm chí thay đổi cả số tiền chi ra.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Prelec và Simester 2001 · Prelec và Loewenstein 1998. Đây là thí nghiệm trong đó những người được thông báo sẽ trả bằng thẻ đã đặt giá cao hơn gấp đôi cho cùng một tấm vé, cùng với lý thuyết cho rằng nỗi đau ở thời điểm trả tiền ảnh hưởng đến tiêu dùng. Thí nghiệm được thực hiện với học viên cao học quản trị kinh doanh, nên mức độ tác động sẽ khác nhau tùy người và hoàn cảnh.
Câu đố nhanh