Số 54Tâm lý3 phútlượt xem 78
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Giữa quán cà phê ồn ào, bạn có nghe thấy tên mình không?
Dù quán cà phê rộn tiếng người, hễ có ai gọi tên là bạn đã quay đầu lại. Bạn nghe lơ đãng lời bàn bên, vậy tại sao tên mình lại khác?
Bạn nghe thấy tên mình ngay cả trong quán cà phê ồn ào là vì não vẫn dành sự chú ý riêng cho những từ rất quen thuộc giữa các âm thanh mà bạn nghe lơ đãng. Trong tâm lý học, hiện tượng này được gọi là “hiệu ứng tiệc cocktail”. Câu chuyện ở bàn bên vẫn chỉ là tiếng rì rầm, còn tên bạn lại nổi lên rõ ràng.
Cả những âm thanh nghe lơ đãng cũng được sàng lọc
Năm 1953, Colin Cherry ở Anh đã dùng thí nghiệm để tìm hiểu khả năng chọn nghe lời của một người giữa nhiều giọng nói. Khi cho hai tai nghe hai câu chuyện khác nhau và yêu cầu người tham gia chỉ nhắc lại lời nghe được ở một bên tai, họ gần như không nhớ nội dung ở tai còn lại.
Thế nhưng, vào năm 1959, khi Neville Moray lồng tên của người nghe vào lời nói ở bên tai mà họ đang bỏ qua, khá nhiều người đã nhận ra. Tai tiếp nhận tất cả âm thanh, còn não chọn xem âm thanh nào sẽ được đưa lên phía trước. Với tên mình đã nghe suốt đời, ngưỡng để được chọn thấp hơn.
Không phải ai cũng nhận ra
Chúng ta dễ nghĩ rằng “Mình lúc nào cũng nghe thấy tên mình”, nhưng kết quả thí nghiệm lại khác. Trong thí nghiệm của Wood và Cowan năm 1995, số người nhận ra tên mình được phát ở bên tai họ đang bỏ qua chỉ chiếm khoảng 1 trên 3.
Năm 2001, nhóm nghiên cứu của Conway còn phát hiện thêm một điều. Trong số những người có trí nhớ làm việc yếu, tức khả năng giữ thông tin trong đầu trong chốc lát kém, 65% nhận ra tên mình, còn ở những người có khả năng này tốt, chỉ 20% nhận ra. Có thể hiểu rằng người càng tập trung tốt thì càng chặn chặt những âm thanh không liên quan. Không nghe thấy tên mình không có nghĩa là tai bạn kém.
Khi chờ đợi, bạn sẽ nghe rõ hơn
Khi đã gọi món và đang chờ được gọi tên, bạn sẽ dễ nghe thấy hơn. Vì não đang đón chờ âm thanh đó từ trước, ngay cả một cái tên gần giống cũng khiến bạn thoáng quay lại nhìn.
Ngược lại, khi mải mê với điện thoại, đôi khi bạn sẽ bỏ lỡ dù đã được gọi một lần. Âm thanh không nhỏ đi, mà lúc ấy sự chú ý của bạn đang hướng sang nơi khác.
Áp dụng trong cuộc sống
Nếu có điều muốn nói với ai đó ở nơi ồn ào, hãy gọi tên họ trước rồi chờ một chút. Tên gọi sẽ thu hút sự chú ý của người ấy trước, giúp lời nói tiếp theo được truyền đạt tốt hơn nhiều.
Đó cũng là lý do bạn nên giảm âm lượng tai nghe khi chờ đến lượt ở quán cà phê hay phòng chờ của bệnh viện. Bạn đang để lại một khoảng trống cho tên mình lọt vào. Việc gọi tên từng người thường nhận được câu trả lời nhanh hơn so với nói với nhiều người cùng lúc cũng theo nguyên lý ấy.
Bài đọc liên quan
Bạn nghe thấy tên mình giữa tiếng ồn là vì não dành sự chú ý riêng cho những từ quen thuộc. Tuy vậy, không phải lúc nào cũng nghe thấy, nên nếu có điều muốn nói, hãy gọi tên người ấy trước.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Cherry 1953 · Moray 1959 · Conway và cộng sự 2001. Bài viết tham khảo Cherry 1953 (JASA) về bài toán tiệc cocktail; Moray 1959 và Wood·Cowan 1995 về việc nhận ra tên mình ở bên tai đang bị bỏ qua (khoảng 1 trên 3); Conway·Cowan·Bunting 2001 về sự khác biệt theo trí nhớ làm việc (65%·20%).
Câu đố nhanh