Vì sao bàn phím số điện thoại và máy tính lại ngược nhau trên dưới?

Cách bố trí với 7-8-9 ở hàng trên được dùng trên máy tính cơ học và máy tính tiền, vốn ra đời trước điện thoại bấm nút. Những nhân viên văn phòng nhập số nhanh đã quen với cách bố trí này, nên máy tính điện tử cũng kế thừa nguyên vị trí các phím. Cụm phím số bên phải bàn phím máy tính cũng có cùng cách bố trí.

ITU-T E.161, tiêu chuẩn quốc tế về bàn phím số điện thoại, cũng tính đến điều này. Tiêu chuẩn cho phép ngoại lệ đối với các thiết bị chủ yếu dùng để nhập dữ liệu: có thể dùng cách bố trí kiểu máy tính, hoán đổi hàng thứ nhất và hàng thứ ba.

Vào cuối thập niên 1950, khi phát triển điện thoại bấm nút thay cho điện thoại quay số, Phòng thí nghiệm Bell của Mỹ đã tạo ra 16 cách bố trí, từ hàng ngang, hình tròn, hình tam giác cho đến hình dạng giống mặt quay số, rồi cho mọi người trực tiếp bấm thử. Trong nghiên cứu công bố năm 1960, chênh lệch tốc độ giữa các cách bố trí rất nhỏ, nhưng cách đặt 1-2-3 ở hàng trên cho tốc độ nhanh hơn một chút và cũng được ưa thích hơn. Bắt đầu từ góc trên bên trái, giống như thứ tự đọc chữ, có vẻ tự nhiên hơn.

Dịch vụ điện thoại bấm nút lần đầu ra mắt tại Pennsylvania, Mỹ, vào tháng 11 năm 1963, và cách bố trí này được giữ nguyên đến màn hình gọi điện trên điện thoại thông minh, khóa cửa điện tử và bàn phím số ATM ngày nay.

Nhiều người nghĩ rằng bàn phím điện thoại đã cố tình đảo ngược cách bố trí của máy tính. Nhưng đối tượng mà Phòng thí nghiệm Bell lấy làm cơ sở là những người bình thường lần đầu bấm các nút số, chứ không phải nhân viên văn phòng đã quen với máy tính. Kết quả chỉ là một cách bố trí khác với truyền thống của máy tính tiền được chọn, chứ không có ý định làm ngược lại.

Dù hai cách bố trí khác nhau ở trên và dưới, số 5 ở giữa vẫn nằm cùng một vị trí. Tiêu chuẩn ITU khuyến nghị đặt một gờ nổi nhỏ trên nút số 5 để người khiếm thị hoặc người ở nơi tối cũng có thể tìm được nút. Khi dùng đầu ngón tay sờ các phím số trên điện thoại hoặc bàn phím máy tính, bạn thường có thể cảm nhận một chấm nổi ở phím 5.

Khi dùng luân phiên hai cách bố trí, đôi lúc tay ta cũng đưa nhầm chỗ. Bạn sẽ bớt nhầm nếu nhớ rằng lấy số 5 làm mốc thì chỉ có hàng trên và hàng dưới đổi chỗ cho nhau.