Số 109Đời sống4 phútlượt xem 111
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao phải gõ vào chai thì tương cà mới chảy ra?
Cùng tìm hiểu khoảnh khắc tương cà trong chai úp ngược đang nằm im bỗng ào ra nhé.
Tương cà đặc quánh khi để yên, nhưng tạm thời loãng ra khi chịu lực. Vì vậy, nếu chỉ úp ngược chai thì tương cà vẫn nằm im, nhưng khi lắc hoặc gõ vào chai, nó lại đột ngột chảy ra.
Giống chất rắn khi nằm yên
Trong tương cà có những mảnh cà chua nghiền nhỏ nằm sít nhau. Khi các mảnh chạm vào nhau và kết nối thành một mạng lưới, lực chống đỡ của mạng lưới ấy khiến tương cà khó chảy dù bạn nghiêng chai. Tương cà bóp ra đĩa vẫn vun thành ụ thay vì lan ra như nước cũng theo cùng nguyên lý này.
Các nhà khoa học đôi khi gọi tương cà là “chất rắn mềm”. Nghĩa là nó gần như không chuyển động cho đến khi lực tác dụng vượt quá một mức nhất định. Nếu chỉ riêng trọng lượng của tương cà trong chai không đủ vượt qua ngưỡng ấy, nó vẫn nằm yên dù bạn úp ngược chai.
Tạm thời loãng ra khi chịu lực
Khi bạn lắc chai hoặc gõ một cái, mạng lưới các mảnh cà chua lập tức bị xáo trộn. Các mảnh có khoảng trống để trượt qua nhau và xếp song song theo hướng chảy. Một khi bắt đầu chuyển động, tương cà càng chảy nhanh càng loãng, nên đôi khi mới ra một chút đã đột ngột ào ra.
Các nhà khoa học gọi tính chất càng chịu lực càng loãng là sự loãng do cắt, còn tính chất đặc trở lại khi để yên là tính xúc biến. Vì vậy, ngay sau khi lắc, bạn có một khoảng thời gian ngắn để rót, nhưng nếu để chai đứng lâu, tương cà sẽ lại đặc như lúc đầu.
Không chỉ vì miệng chai bị tắc
Những cách giải thích thường gặp là “vì miệng chai bị tắc” hoặc “vì không khí không vào được”. Cả hai đều đúng một phần. Nếu tương cà khô đóng cứng ở miệng chai thì chai thực sự bị tắc, còn để phần bên trong chảy ra qua miệng chai hẹp thì phải có một lượng không khí tương ứng đi vào. Vì vậy, tạo đường cho không khí đi vào đôi khi cũng giúp cải thiện đôi chút.
Tuy nhiên, ngay cả khi mở nắp và lau sạch miệng chai, tương cà vẫn nằm nguyên trong chai úp ngược. Mấu chốt là lực chống đỡ của chính tương cà, còn lắc và gõ là những cách giúp vượt qua lực ấy.
Cách lấy tương cà ra ít bị bắn hơn
Trước tiên, đóng nắp rồi lắc mạnh chai vài lần. Phần cái lắng xuống và phần nước nổi bên trên sẽ trộn đều với nhau. Sau đó, mở nắp và nghiêng chai khoảng 45 độ. Một tay giữ cổ chai, tay kia gõ nhẹ vài cái vào đáy hoặc phần cổ chai. Một số chai thủy tinh còn có đánh dấu vị trí gõ trên cổ chai.
Nếu gõ mạnh ngay từ đầu, tương cà dễ ào ra, nên bắt đầu nhẹ rồi tăng dần lực sẽ giúp lấy tương cà gọn gàng hơn. Khi tương cà còn ít, hãy đóng nắp, úp ngược chai rồi giật nhẹ xuống dưới và dừng lại để tương cà dồn về phía miệng chai.
Bài đọc liên quan
Tương cà chống lại sự chảy khi để yên và tạm thời loãng ra khi chịu lực, nên lắc hoặc gõ để giúp nó vượt qua ngưỡng ấy thì tương cà sẽ chảy ra.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Juszczak và cộng sự 2012 · Đại học Melbourne 2016. Tương cà là chất lưu loãng do cắt có ứng suất chảy và thể hiện tính xúc biến (Food Bioprocess Technol 2012, một số mẫu có biểu hiện ngược lại). Việc gõ làm vỡ mạng lưới các hạt cà chua (Stickland, Đại học Melbourne). Cơ chế khi tác dụng lực yếu trong thời gian dài vẫn đang được nghiên cứu.
Câu đố nhanh