Số 81Đời sống3 phútlượt xem 105
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Lon cola bị lắc, gõ nhẹ vài cái có thật sự giúp không trào không?
Trước khi mở lon nước có ga bị lắc trong túi, mọi người thường gõ lên nắp lon. Đã có người làm thí nghiệm kiểm tra điều này.
Nước có ga bị lắc phun trào không phải vì áp suất trong lon tăng lên, mà vì những bọt khí rất nhỏ hình thành khi lắc. Có kết quả thí nghiệm cho thấy gõ vào lon không có mấy tác dụng, còn để lon đứng yên một lúc là cách chắc chắn hơn.
Thủ phạm là những bọt khí nhỏ
Trong lon đóng kín, khí carbon dioxide hòa tan dưới áp suất cao. Khi lắc lon, một phần khí này tạo thành những bọt khí rất nhỏ nằm trong chất lỏng và bám vào thành trong của lon.
Ngay khi bật nắp, áp suất giảm mạnh khiến carbon dioxide đang hòa tan tìm cách thoát ra, và những bọt khí có sẵn đóng vai trò làm lối thoát. Các bọt khí đồng loạt phình to rồi dâng lên, đẩy cả phần nước xung quanh lên theo.
Lắc có làm áp suất tăng không?
Khi mở lon đã lắc, nước phụt ra đánh bụp nên chúng ta dễ nghĩ rằng áp suất bên trong đã tích tụ rất lớn. Nhà vật lý người Mỹ David Kagan đã công bố trên tạp chí The Physics Teacher năm 2001 kết quả kiểm tra bằng một bình có gắn đồng hồ đo áp suất: sau khi khí đã ổn định, áp suất vẫn giữ nguyên dù có lắc.
Bạn cũng có thể cảm nhận điều tương tự ở nhà. Hãy dùng tay bóp thử một chai nhựa đựng nước có ga, sau đó lắc rồi bóp lại, bạn sẽ thấy độ cứng gần như không đổi. Thứ thay đổi không phải áp suất mà là số lượng lối thoát cho khí, tức là số bọt khí.
Gõ vào lon có tác dụng không?
Có một cách giải thích được lan truyền rộng rãi rằng gõ vào lon sẽ làm các bọt khí bám trên thành lon bong ra và nổi lên, nhờ đó nước ít trào hơn. Nhóm nghiên cứu tại Đại học Nam Đan Mạch đã chia 1,031 lon bia dung tích 330 mL thành các nhóm có lắc và không lắc, có búng ngón tay vào thành lon ba lần và để nguyên, rồi mở ra. Các lon đã lắc làm trào trung bình khoảng 3.5 g bia dù có gõ hay không, và khác biệt không rõ rệt.
Tuy nhiên, nghiên cứu cũng kèm theo lưu ý rằng protein trong bia có thể giữ các bọt khí lại, nên cần tìm hiểu thêm để biết kết quả có giống như vậy với những đồ uống như cola hay không.
Chờ đợi là câu trả lời
Kết luận của nhóm nghiên cứu cũng là hãy chờ cho bọt khí lắng xuống. Người gõ vào lon tự nhiên sẽ đợi một lát rồi mới mở, nên cảm giác cách này có tác dụng có thể là nhờ khoảng thời gian chờ ấy. Theo thời gian, các bọt khí sẽ nổi lên trên hoặc hòa tan trở lại.
Đồ uống càng ít lạnh thì carbon dioxide càng có xu hướng ít hòa tan, nên nước sẽ trào mạnh hơn. Với lon bị lắc trong túi, hãy để cho mát rồi giữ lon thẳng đứng khi mở, và chỉ nhấc nhẹ khoen bật nắp để khí thoát ra trước. Cũng đừng quên hướng miệng lon ra xa mặt hoặc máy tính xách tay khi mở.
Bài đọc liên quan
Với lon đã bị lắc, để lon đứng yên một lát rồi mở từ từ sẽ giúp ít trào hơn so với gõ vào lon.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Sopina và cộng sự 2019 (arXiv) · Kagan 2001 (The Physics Teacher). Phần thí nghiệm gõ vào lon dựa trên thử nghiệm đối chứng ngẫu nhiên của nhóm nghiên cứu tại Đại học Nam Đan Mạch (1,031 lon bia, công bố trên arXiv năm 2019) và bài giới thiệu trên MIT Technology Review; phần nói rằng áp suất vẫn giữ nguyên dù lắc và nguyên nhân nằm ở số lượng bọt khí dựa trên bài “The Shaken-Soda Syndrome” của Kagan. Phần về nhiệt độ và lượng khí hòa tan là kiến thức hóa học phổ thông.
Câu đố nhanh