Ngay trước khi mưa, đâu đó lại thoảng mùi đất

Năm 1964, hai nhà khoa học Úc đã chiết xuất những thành phần giống dầu từ đất và đá khô, rồi đặt tên cho mùi này là petrichor. Theo cách giải thích của họ, dầu do thực vật tiết ra trong thời gian khô hạn ngấm vào đất và đá, rồi được giải phóng khi gặp mưa.

Một chất mang tên geosmin cũng đóng vai trò chủ chốt trong mùi đất. Chất này do xạ khuẩn sống trong đất, đặc biệt là nhóm Streptomyces, tạo ra. Mũi người rất nhạy với chất này, đến mức được cho là có thể nhận ra mùi dù chỉ có vài nanogam hòa trong 1 lít nước.

Năm 2015, các nhà nghiên cứu tại MIT, Mỹ, đã dùng máy quay tốc độ cao để cho thấy mùi được đưa vào không khí như thế nào. Khi giọt mưa rơi xuống bề mặt có nhiều lỗ rỗng như đất, không khí bên trong nổi lên thành những bọt nhỏ rồi vỡ ra, khiến những giọt nước li ti bắn vào không khí. Các thành phần trong đất theo những giọt nước này lan đi trong gió.

Hiện tượng này xảy ra rõ khi mưa nhẹ, còn khi mưa lớn thì ít bọt hình thành hơn. Vì vậy, lúc chỉ có vài giọt mưa rơi, ta thường dễ cảm thấy mùi đậm hơn so với khi mưa rào trút xuống.

Đất càng khô kiệt trong nhiều ngày thì càng tích tụ nhiều chất tạo mùi, nên cơn mưa đầu tiên có mùi đậm hơn. Khi đất luôn ẩm ướt như trong mùa mưa kéo dài, mùi sẽ nhẹ hơn, và trên đường nhựa không có đất, mùi cũng yếu hơn.

Việc ngửi thấy mùi ngay cả trước khi mưa có thể là do gió mang tới mùi được tạo ra bởi những giọt mưa đã rơi trước ở gần đó. Mùi tanh hắc xuất hiện khi giông sét đến gần không phải là mùi đất, mà là ôzôn do sét tạo ra hòa vào gió rồi được đưa xuống.

Mùi đất đôi khi xuất hiện trong nước máy vào mùa hè cũng thường là do geosmin mà tảo nở hoa tạo ra. Chất này được biết đến là không gây hại cho cơ thể, nhưng vì mũi quá nhạy nên dù chỉ có một lượng rất nhỏ, ta cũng nhận ra ngay. Vị đất khi ăn củ dền cũng là do cùng chất này. Vì sao mũi chúng ta lại nhạy với mùi này đến vậy thì hiện vẫn chưa được làm rõ.