Số 118Khoa học4 phútlượt xem 89
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vệt trắng sau máy bay là khói hay mây?
Có ngày vệt trắng biến mất rất nhanh, có ngày lại vắt ngang bầu trời và lưu lại rất lâu. Vệt trắng ấy được tạo thành từ gì?
Vệt trắng hình thành phía sau máy bay là một dải mây mảnh gồm các hạt băng, chứ không phải khói. Nó được gọi là vệt ngưng tụ, hình thành khi hơi nước từ động cơ đóng băng trong chớp mắt giữa bầu trời rất lạnh.
Hơi nước do động cơ thải ra
Khi nhiên liệu máy bay cháy, ngoài nhiệt còn sinh ra nước dưới dạng hơi. Máy bay chở khách thường bay ở độ cao khoảng 10 kilômét so với mặt đất, nên không khí ở đó thường lạnh hơn âm 40 độ. Khi khí thải nóng và ẩm hòa với không khí lạnh này, hơi nước bám vào những hạt nhỏ do động cơ thải ra, tạo thành giọt nước rồi lập tức đóng băng thành các hạt băng.
Có thể hình dung đây là hiện tượng tương tự như hơi thở hiện thành màu trắng vào mùa đông, nhưng diễn ra trên bầu trời cao với quy mô lớn hơn nhiều.
Ngày tan nhanh, ngày lưu lại lâu
Dù cùng một chiếc máy bay bay qua, hình dạng của vệt trắng vẫn thay đổi theo từng ngày. Vào những ngày không khí trên cao khô, các hạt băng nhanh chóng trở lại thành hơi nước, nên vệt trắng chỉ xuất hiện thành một đoạn ngắn rồi biến mất trong vòng vài phút.
Ngược lại, vào những ngày không khí trên cao ẩm, các hạt băng hút hơi nước xung quanh và còn lớn thêm. Khi đó, vệt trắng lưu lại hàng giờ, bị gió đẩy lan rộng và đôi khi trở thành một lớp mây mỏng khó phân biệt với mây ti.
Hiểu lầm thường gặp
Nhiều người cho rằng vệt trắng là khói thải từ động cơ. Nhưng phần trông có màu trắng chủ yếu là băng, nên dù là cùng một chiếc máy bay, vệt trắng cũng gần như không xuất hiện khi không khí trên cao khô. Ngay cả khi thời tiết gần mặt đất quang đãng và khô ráo, không khí trên cao vẫn có thể ẩm, nên khó đoán vệt trắng có lưu lại hay không chỉ dựa vào độ ẩm cảm nhận được dưới mặt đất.
Vì vậy, vệt ngưng tụ gần giống một dấu hiệu cho biết «không khí ở độ cao ấy hiện có ẩm hay không».
Vận dụng khi ngắm bầu trời
Những ngày vệt ngưng tụ lưu lại lâu và lan rộng là những ngày không khí trên cao có nhiều hơi nước. Hiện tượng này thường xảy ra khi một vùng áp thấp mang theo mây mưa đang tiến đến, nên đôi khi được xem là dấu hiệu bầu trời sẽ chuyển nhiều mây trong một hai ngày tới. Điều này không phải lúc nào cũng đúng, nên bạn hãy kết hợp quan sát với dự báo thời tiết.
Vệt trắng thoáng xuất hiện ở đầu cánh máy bay khi cất cánh hoặc hạ cánh gần sân bay thì hơi khác. Khi đi qua cánh, không khí bị giảm áp suất và lạnh đi, khiến các giọt nước ngưng tụ. Vì vậy, vệt này hình thành ở độ cao thấp vào những ngày ẩm rồi biến mất ngay chỉ sau vài mét.
Bài đọc liên quan
Vệt ngưng tụ là mây băng hình thành khi hơi nước từ động cơ đóng băng trong không khí lạnh trên cao. Nếu vệt tan nhanh thì hôm đó không khí trên cao khô; nếu vệt lưu lại lâu và lan rộng thì không khí trên cao ẩm.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Cơ quan Khí tượng Vương quốc Anh Met Office, «Contrails». Giải thích rằng hơi nước từ động cơ đóng băng trong không khí lạnh ở độ cao từ 6 nghìn mét trở lên, tạo thành vệt ngưng tụ; vệt tan khi không khí khô, còn khi không khí ẩm thì lan rộng và lưu lại lâu. Chỉ nên dùng làm dấu hiệu thời tiết để tham khảo.
Câu đố nhanh