Từ mới vừa học, vì sao bỗng thấy nó ở khắp nơi?

Mỗi ngày chúng ta lướt qua vô số từ ngữ và đồ vật, nhưng phần lớn đều trôi qua mà ta không hề ý thức. Đó là vì não không thể xử lý hết mọi thứ, nên chỉ chọn ra và chú ý đến những gì quan trọng với mình lúc này.

Khi học một từ mới, từ đó được đưa vào danh sách "những thứ quan trọng". Khi ấy, ngay cả trong những tình huống trước đây bạn sẽ bỏ qua, từ đó cũng lọt vào mắt bạn. Không phải từ đó nhiều lên, mà là số lần bạn nhận ra nó tăng lên.

Một khi đã cảm thấy "dạo này từ này xuất hiện nhiều thật", những cảnh khớp với suy nghĩ đó dễ đọng lại trong trí nhớ. Còn vô số bài báo và cuộc trò chuyện không hề có từ đó thì ta không đếm riêng. Dù mười lần chỉ nghe thấy một lần, lần nghe thấy ấy vẫn in đậm.

Zwicky giải thích rằng ảo giác này sinh ra do hai điều chồng lên nhau. Một là sự chú ý có chọn lọc, chỉ nhìn thấy những gì nổi bật với mình. Hai là thiên kiến xác nhận, chỉ gom những ví dụ ủng hộ suy nghĩ của mình và bỏ qua các ví dụ ngược lại.

Chuyện mua xe màu vàng xong rồi thấy xe vàng trên đường như nhiều hẳn lên cũng là hiện tượng này. Người đang mang thai cảm thấy hay gặp phụ nữ mang thai ngoài đường cũng là ví dụ hay được nhắc tới. Số xe vàng trên đường vẫn vậy, chỉ là vì cùng màu với xe mình nên mắt nhìn tới trước.

Hiện tượng này còn được biết đến với biệt danh "hiện tượng Baader-Meinhof". Cái tên bắt nguồn từ năm 1994, khi một độc giả đăng bài trên diễn đàn của một tờ báo ở St. Paul, Mỹ, kể rằng mình đã nghe tên một nhóm cực đoan ở Đức hai lần chỉ trong một ngày.

Biết về ảo giác này, bạn có thể xem xét lại thêm một lần những cảm giác như "dạo này ai cũng dùng từ này". Việc mình chỉ mới biết gần đây hay từ đó thật sự tăng lên cần được kiểm tra bằng những con số đã được đếm thật, như lịch sử tìm kiếm hay số liệu thống kê.

Dù có cảm giác như một sự trùng hợp kỳ lạ, phần lớn đó là kết quả của việc sự chú ý của bạn đã thay đổi. Lần tới khi một từ mới cứ liên tục xuất hiện, bạn có thể coi đó là dấu hiệu não đã học từ ấy rất tốt.