Vì sao một giờ có 60 phút chứ không phải 100 phút?

Từ khoảng năm 2000 trước Công nguyên, người Sumer và người Babylon đếm theo từng nhóm 60 chứ không phải 10. Không ai biết chính xác vì sao họ chọn 60. Nhưng 60 là số nhỏ nhất chia hết cho mọi số từ 1 đến 6, cùng với 10, 12, 15, 20 và 30.

Vì vậy nửa giờ là 30 phút, một phần ba giờ là 20 phút, một phần tư giờ là 15 phút, đều không cần số thập phân. Nếu một giờ có 100 phút, một phần ba giờ sẽ là 33,33… phút.

Ai Cập thường được xem là nền văn minh đầu tiên chia ngày thành những phần nhỏ. Khoảng năm 1500 trước Công nguyên, người Ai Cập dùng đồng hồ mặt trời để chia khoảng thời gian Mặt Trời còn trên trời thành 12 phần, rồi chia cả ban đêm thành 12 phần, nên một ngày có 24 giờ. Con số 12 được cho là liên quan đến số tháng trong năm, hoặc cách dùng ngón cái đếm 12 đốt của bốn ngón tay còn lại.

Nhưng một giờ thời đó dài ngắn khác nhau theo mùa. Một giờ ban ngày mùa hè, khi ngày dài, dài hơn một giờ ban ngày mùa đông.

Phút và giây vốn là đơn vị chia góc chứ không phải chia thời gian. Các nhà thiên văn Hy Lạp kế thừa cách tính theo cơ số 60 của người Babylon, và khoảng thế kỷ thứ 2, Ptolemy chia 1 độ của hình tròn thành 60 phần, rồi lại chia mỗi phần thành 60.

Cụm từ Latinh chỉ phần được chia nhỏ lần thứ nhất trở thành từ minute (phút) trong tiếng Anh, còn cụm từ chỉ phần chia lần thứ hai trở thành second (giây). Ngày nay việc ghi vĩ độ và kinh độ trên bản đồ theo độ, phút, giây vẫn là dấu vết của cách chia này.

Phút và giây xuất hiện đàng hoàng trên đồng hồ muộn hơn bạn nghĩ. Những giờ dài bằng nhau chỉ phổ biến khi đồng hồ cơ khí xuất hiện ở châu Âu vào thế kỷ 14, còn phút và giây mãi đến thập niên 1660, khi có đồng hồ quả lắc chính xác, mới có chỗ trên mặt đồng hồ.

Vào thập niên 1790, nước Pháp muốn đổi thời gian sang hệ thập phân giống như mét, quy định một ngày có 10 giờ và một giờ có 100 phút. Nhưng người ta không bỏ được cách quen thuộc, nên sau 16 tháng thì thôi.