Số 194Khoa học3 phútlượt xem 89
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao mùa đông thấy chòm Lạp Hộ, mùa hè thấy Bọ Cạp
Các vì sao vẫn đứng yên, nhưng khi Trái Đất quay quanh Mặt Trời, hướng ta nhìn vào ban đêm thay đổi. Cùng tìm hiểu vì sao sao mọc sớm hơn khoảng 4 phút mỗi ngày
Các chòm sao trên bầu trời đêm thay đổi theo mùa, nhưng không phải vì các vì sao di chuyển. Khi Trái Đất đi một vòng quanh Mặt Trời mỗi năm, hướng không gian mà ta nhìn vào ban đêm cũng dần dần thay đổi.
Ban đêm là lúc nhìn về phía ngược Mặt Trời
Vào ban đêm, ta nhìn phần bầu trời ở phía Trái Đất quay lưng lại với Mặt Trời. Nhưng vì Trái Đất đang quay quanh Mặt Trời, hướng mà phía đó chỉ tới cũng thay đổi theo mùa. Trang khoa học dành cho trẻ em của Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) giải thích rằng bầu trời đêm mỗi đêm trông hơi khác vì Trái Đất ở một vị trí khác trên quỹ đạo.
Những chòm sao nằm cùng hướng với Mặt Trời thì mọc vào ban ngày. Chúng không biến mất, chỉ là bầu trời quá sáng nên ta không thấy.
Sao mọc sớm hơn 4 phút mỗi ngày
Một ngày tính theo Mặt Trời dài 24 giờ, nhưng tính theo các vì sao thì Trái Đất mất khoảng 23 giờ 56 phút để tự quay một vòng. Trong một ngày, Trái Đất tiến thêm một đoạn trên quỹ đạo, nên phải quay thêm khoảng 4 phút nữa để Mặt Trời trở lại đúng vị trí cũ.
Đồng hồ của chúng ta chạy theo Mặt Trời, nên cùng một ngôi sao mỗi đêm mọc sớm hơn khoảng 4 phút. Một tháng cộng lại khoảng 2 giờ, ba tháng khoảng 6 giờ. Vì vậy, chòm sao mọc lúc chập tối vào mùa đông thì đến mùa hè lại mọc cùng Mặt Trời và khó thấy vào ban đêm.
Vì sao Lạp Hộ và Bọ Cạp thay phiên nhau
Ở Bắc Bán Cầu, như Hàn Quốc, chòm Lạp Hộ (Orion) là chòm sao tiêu biểu của bầu trời đêm mùa đông, còn chòm Bọ Cạp nằm thấp trên bầu trời phía nam vào những đêm hè. Hai chòm sao này gần như nằm ở hai phía đối diện của bầu trời. Vì thế khi một chòm ở cao trên trời đêm, chòm kia lại ở gần Mặt Trời và khó nhìn thấy.
Vào cuối thu như bây giờ, càng về khuya chòm Lạp Hộ càng nhô lên từ phía đông. Chỉ sau vài tuần, bạn sẽ thấy nó ở cao hơn một chút vào cùng giờ đó.
Nơi bạn sống cũng tạo nên khác biệt
Nơi bạn sống cũng ảnh hưởng không kém mùa. NASA giải thích rằng Bắc Bán Cầu và Nam Bán Cầu hướng về những phần khác nhau của bầu trời, nên ở Úc có thể thấy một vài chòm sao hơi khác so với ở Hoa Kỳ. Ở Nam Bán Cầu, mùa cũng ngược với Hàn Quốc, nên người ở đó thấy chòm Lạp Hộ vào những đêm hè.
Bản thân các chòm sao giữ gần như nguyên vị trí trong một thời gian rất dài. Vì thế từ xưa con người đã nhìn chòm sao để đoán mùa và tìm đường.
Các chòm sao đổi theo mùa vì Trái Đất quay quanh Mặt Trời làm hướng ta nhìn ban đêm thay đổi. Cùng một ngôi sao mọc sớm hơn khoảng 4 phút mỗi ngày.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · NASA Space Place, What Are Constellations?. Giải thích rằng bầu trời đêm thay đổi theo vị trí của Trái Đất trên quỹ đạo. Phép tính 4 phút tham khảo mục Keeping Time trong giáo trình thiên văn học OpenStax
Câu đố nhanh