Số 44Thiên nhiên3 phútlượt xem 87
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Vì sao lá khô rơi phát ra tiếng xào xạc khi ta giẫm lên?
Lá mất nước trở nên mỏng và giòn, nên khi bị giẫm lên, không khí trong các khoảng trống bị đẩy ra ngoài.
Lá khô rơi phát ra tiếng xào xạc không phải vì đã đổi màu. Những chiếc lá mất nước và mỏng đi bị vò nhàu dưới chân, đồng thời không khí trong các khoảng trống bị đẩy ra ngoài, tạo nên những âm thanh ngắn. Lá ướt thì yên ắng hơn nhiều, ngay cả trên cùng một con đường.
Mất nước khiến lá trở nên giòn
Bên trong lá tươi chứa đầy nước nên dù bị uốn cong, lá cũng không dễ rách. Khi lá khô vào mùa thu, lượng nước ấy mất đi, để lại những lớp màng mỏng và khoảng trống. Điều này tương tự như bánh trở nên giòn khi được làm khô. Có quan sát cho thấy khi các tế bào trong lá co lại, khoảng trống giữa các tế bào cũng lớn hơn. Sự đổi màu và việc phát ra âm thanh diễn ra trùng nhau, nhưng âm thanh xuất hiện sau khi lá mất nước. Ngay cả lá vàng cũng bớt xào xạc khi bị nước mưa làm ướt, cho thấy đây không chỉ là chuyện sắc tố.
Khi bị giẫm lên, các khoảng trống sụp xuống
Khi ta đặt chân xuống, lá khô bị vò nhàu thành nhiều lớp. Không khí trong các khoảng trống thoát ra cùng lúc, còn các lớp màng mỏng bị gập lại, tạo nên những âm thanh ngắn nối tiếp nhau. Ta nghe chúng thành tiếng xào xạc. Nguyên lý này tương tự âm thanh khi vò giấy gói. Một chiếc lá chỉ phát ra tiếng nhỏ, nhưng khi lá chất thành đống, các âm thanh chồng lên nhau nên nghe rõ hơn. Khi giày cọ vào lá, các lớp màng cọ xát với nhau khiến âm thanh kéo dài thêm một chút. Lá khô cứng hơn nên khi bị uốn cong, cũng có thể có nhiều năng lượng thoát ra dưới dạng âm thanh hơn.
Lá ướt thì yên ắng
Lá rụng sau mưa lại ngậm nước và trở nên mềm mại. Dù bị vò nhàu, các lớp màng cũng không dễ đứt, còn các khoảng trống chứa đầy nước nên ít có tiếng không khí bật ra. Vì vậy, ngay trên cùng một con đường, ngày nắng và ngày mưa đã khác nhau từ tiếng bước chân. Cũng có người nói rằng âm thanh là “do côn trùng chuyển động bên trong lá”, nhưng chỉ cần vò lá khô cũng có tiếng, dù không có côn trùng. Nếu thử vò lá bằng tay, chỉ lá khô mới vỡ vụn và phát ra âm thanh.
Trong buổi dạo chơi mùa thu
Nếu có vài ngày khô ráo trước khi mưa đến, lối đi trong công viên sẽ xào xạc rõ hơn hẳn. Nếu lá cứ liên tục ướt rồi khô trong thời gian quá dài, chúng có thể vụn ra như đất, khiến âm thanh trở nên trầm đục hơn. Vào ngày nắng, hãy nhặt một nắm lá rụng rồi vò lại, sau đó đi qua đúng chỗ ấy sau mưa, bạn sẽ cảm nhận ngay sự khác biệt về âm thanh. Không cần chỉ nhìn màu sắc mà khẳng định đó là “âm thanh mùa thu”. Ngay cả khi gom lá rụng để dọn đi, ngày khô ráo tiếng lá cũng lớn, còn ngày ướt thì lá chỉ trơn trượt và yên ắng.
Bài đọc liên quan
Tiếng xào xạc không đến từ màu sắc, mà là âm thanh khi các khoảng trống trong lá đã mất nước bị giẫm lên và sụp xuống.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Sancho-Knapik và cộng sự 2011 J Exp Bot, Yokoi 2022. Bài viết tham khảo quan sát cho thấy khi lá khô, các tế bào co lại và khoảng trống giữa chúng lớn hơn (Sancho-Knapik và cộng sự), cùng thí nghiệm cho thấy lá khô cứng hơn nên tần số âm thanh thay đổi (Yokoi). Tiếng xào xạc thường ngày được giải thích bằng âm thanh do lá bị vò nhàu và nứt vỡ.
Câu đố nhanh