Vì sao các ngôi sao trên bầu trời đêm cứ nhấp nháy lấp lánh?

Ánh sáng từ các ngôi sao đi qua lớp khí quyển dày trước khi đến Trái Đất. Nhiệt độ và mật độ không khí hơi khác nhau tùy độ cao và vị trí, nên mỗi khi đi qua những vùng không khí ấy, ánh sáng lại bị bẻ hướng một chút rất nhỏ.

Những khối không khí này chuyển động không ngừng, khiến ánh sáng sao liên tục lúc đi vào mắt, lúc lại lệch đi một chút. Vì vậy, chúng ta có cảm giác ngôi sao lúc sáng lên, lúc tối đi. Hiện tượng này tương tự như khi chiếc xe ở phía xa trông như đang chập chờn phía trên mặt đường nhựa nóng bỏng giữa mùa hè. Các nhà thiên văn gọi sự lấp lánh này là hiện tượng nhấp nháy, trong tiếng Anh là scintillation.

Các ngôi sao ở quá xa nên ngay cả khi nhìn qua kính thiên văn, chúng cũng chỉ hiện ra như một điểm. Ánh sáng đến từ một điểm chỉ cần chao đảo một chút là đã dễ nhận thấy.

Các hành tinh như Sao Kim hay Sao Mộc ở gần hơn nhiều nên trông như những đĩa tròn rất nhỏ. Ánh sáng từ phía bên này và phía bên kia của đĩa chao đảo khác nhau, nên những dao động ấy hòa lẫn và triệt tiêu lẫn nhau, khiến hành tinh tỏa sáng ổn định hơn. Tuy nhiên, những ngôi sao và hành tinh nằm thấp gần đường chân trời có ánh sáng phải đi qua lớp không khí dày hơn nên sẽ lấp lánh nhiều hơn.

Khi quan sát Sirius nằm thấp trên bầu trời đêm mùa đông, bạn có thể thấy ngôi sao này lóe lên màu đỏ, xanh lá rồi xanh lam, đến mức đôi khi có người trình báo đó là UFO. Nguyên nhân là không khí bẻ hướng ánh sáng của từng màu hơi khác nhau như một lăng kính, đồng thời sự chao đảo cũng diễn ra riêng với từng màu. Hiện tượng này cũng xảy ra ở những ngôi sao khác, nhưng vì Sirius là ngôi sao sáng nhất trên bầu trời đêm nên sự thay đổi ấy đặc biệt dễ nhận thấy.

Chúng ta dễ nghĩ rằng đêm nào sao đặc biệt lấp lánh thì đêm ấy rất thích hợp để ngắm sao. Nhưng với các nhà thiên văn, đó là dấu hiệu cho thấy không khí đang xáo động mạnh đến mức ấy. Bởi khi nhìn qua kính thiên văn, hình ảnh sẽ chập chờn và nhòe đi. Vì vậy, những đài thiên văn lớn được xây trên đỉnh núi cao, nơi không khí loãng và ít xáo động, còn các kính thiên văn không gian như Hubble thì đi hẳn lên phía trên khí quyển để thu ánh sáng sao không bị chao đảo. Nếu định mang kính thiên văn ở nhà ra quan sát, bạn nên chọn đêm sao ít lấp lánh hơn. Khi tìm hành tinh bằng mắt thường, hãy tìm một điểm sáng rực nhưng ít nhấp nháy, rồi đặt nó cạnh các ngôi sao gần đó để so sánh.