Nghẹt một bên mũi dù không bị cảm

Thành bên trong mũi có lớp mô mềm chứa dày đặc mạch máu. Khi máu dồn về nhiều, mô phồng lên và đường thở hẹp lại; khi máu rút đi, đường thở lại rộng ra. Hệ thần kinh tự chủ điều khiển việc này theo hướng ngược nhau ở bên trái và bên phải, nên khi một bên bị nghẹt thì bên kia lại thông thoáng.

Năm 1895, bác sĩ người Đức Richard Kayser là người đầu tiên ghi lại hiện tượng này. Từ đó, nhiều nghiên cứu cho thấy khoảng 70 đến 80% người trưởng thành khỏe mạnh có chu kỳ này rõ ràng. Điều thú vị là dù hai bên đổi chỗ cho nhau, tổng lượng không khí ra vào qua cả mũi gần như không đổi. Vì vậy bình thường ta hầu như không nhận ra sự chuyển đổi.

Một nghiên cứu đăng trên tạp chí PLOS ONE năm 2016 đã đo luồng hơi thở qua mũi của 33 người khỏe mạnh trong 24 giờ. Trạng thái một bên thông hơn kéo dài trung bình khoảng 2 giờ, nhưng khác nhau rất nhiều giữa từng người, từ 15 phút đến hơn 10 giờ. Khi ngủ, khoảng cách giữa các lần đổi bên dài hơn so với lúc thức.

Tư thế nằm cũng có ảnh hưởng. Khi nằm nghiêng, lỗ mũi phía dưới thường bị nghẹt còn phía trên lại thông. Các quan sát từ những năm 1920 cho thấy bên dưới mất trung bình khoảng 25 phút để phồng lên tối đa, và khi xoay người sang phía ngược lại thì bên kia phồng lên. Đó cũng là lý do ban đêm trở mình để bên bị nghẹt hướng lên trên thì thở dễ hơn.

Hiện vẫn chưa có câu trả lời chắc chắn, nhưng có vài cách giải thích. Một ý kiến cho rằng bên đang nghỉ có thời gian lấy lại độ ẩm và phục hồi lớp niêm mạc giúp lọc bụi.

Cũng có nghiên cứu liên quan đến khứu giác. Trong một thí nghiệm đăng trên tạp chí Nature năm 1999, lỗ mũi có luồng khí đi nhanh và lỗ mũi có luồng khí đi chậm mỗi bên nhận ra những mùi hơi khác nhau. Cách giải thích là khi hai lỗ mũi thở với tốc độ khác nhau, ta có thể nhận biết được nhiều loại mùi hơn.

Tuy nhiên, nếu lúc nào cũng chỉ một bên bị nghẹt suốt nhiều ngày, hoặc kèm theo chảy máu mũi hay đau, thì nguyên nhân có thể không phải do chu kỳ này.