Số 159Con số4 phútlượt xem 109
Xuất bản bởi Thư viện GK · Nhà phụ
Một tá bút chì, vì sao lại là 12 chiếc?
12 chia hết cho hai, ba, bốn và sáu nên từ lâu đã được dùng làm đơn vị tính theo nhóm.
Một tá bút chì có 12 chiếc là vì 12 là con số dễ chia đều cho nhiều người. Từ “daseu” trong tiếng Hàn cũng là một từ vay mượn từ tiếng Anh dozen qua tiếng Nhật, vốn đã mang nghĩa một nhóm 12 món ngay từ đầu.
12 là con số dễ chia đều
12 chia cho 2, 3, 4 và 6 đều không có số dư. Với 12 chiếc bút chì, có thể chia cho hai người mỗi người 6 chiếc, ba người mỗi người 4 chiếc, hoặc bốn người mỗi người 3 chiếc mà không thừa chiếc nào. 10 chỉ chia hết cho 2 và 5, nên nếu chia cho ba người thì sẽ thừa 1 chiếc. Cùng là một nhóm đồ, nhóm 12 món dễ chia nhau hơn nhiều so với nhóm 10 món.
Vào thời người ta mua bán hàng hóa ở chợ, họ phải tính nhẩm phép chia mà không có máy tính. Vì thế, một nhóm 12 món rất tiện vì có thể chia ngay thành một nửa, 1 phần 3 hoặc 1 phần 4. Việc gom 12 nhóm, mỗi nhóm 12 món, thành 144 món và gọi là một gross cũng theo cùng cách đó.
Từ ngữ bắt nguồn từ tiếng Anh, du nhập qua tiếng Nhật
Từ dozen trong tiếng Anh bắt nguồn từ từ duodecim, nghĩa là “mười hai” trong tiếng Latinh, qua tiếng Pháp. Từ này được dùng ổn định ở Nhật dưới dạng “dāsu”, rồi đi vào tiếng Hàn với cách gọi ấy. Đại từ điển tiếng Hàn chuẩn ghi nhận “daseu” là từ vay mượn dùng để đếm các nhóm mười hai món, đồng thời hướng dẫn thay bằng từ Hán Hàn “ta”, có nghĩa là tá.
Một hiểu lầm thường gặp là cho rằng “daseu” có nghĩa là “một hộp” hay “một ống”. Đây là đơn vị đếm số lượng, nên bất kể hình dạng hộp thế nào, cứ 12 món là một tá. Dù bút chì được bán lẻ từng chiếc, khi gom đủ 12 chiếc thì vẫn là một tá.
12 vẫn hiện diện khắp nơi trong đời sống
1 năm có mười hai tháng, và trên mặt đồng hồ có các số từ 1 đến 12. Vì mặt đồng hồ chia thành 12 khoảng nên các vị trí một nửa, 1 phần 3 và 1 phần 4 vòng đều trùng khít với các vạch chia. Mười hai con giáp cũng hoàn thành một vòng với 12 con giáp. Có cách giải thích rằng việc tính theo nhóm 12 trở nên phổ biến từ thói quen dùng ngón cái lần lượt chạm vào mười hai đốt của bốn ngón tay còn lại để đếm, nhưng đây chưa phải là cách giải thích được xác nhận bằng tư liệu và được công nhận rộng rãi.
Ở Hàn Quốc, trứng thường được bán theo vỉ 10 hoặc 30 quả, còn tại các siêu thị Mỹ, hộp 12 quả là quy cách thông dụng. Lần tới khi mua bút chì hay tất theo nhóm, bạn hãy thử nghĩ xem sẽ có bao nhiêu người cùng chia nhau dùng. Với nhóm 12 món, dù chia cho hai, ba hay bốn người cũng đều không thừa món nào.
Một tá có 12 món là vì 12 chia hết cho cả 2, 3, 4 và 6, nên là con số dễ chia nhau.
Ghi chú và tài liệu tham khảo · Mục từ “daseu” trong Đại từ điển tiếng Hàn chuẩn · Tài liệu về từ nguyên của dozen. Nghĩa của “daseu” và từ được khuyến nghị dùng thay thế được tham khảo từ từ điển của Viện Ngôn ngữ Quốc gia Hàn Quốc; nguồn gốc của từ được tham khảo từ từ điển từ nguyên tiếng Anh. Cách giải thích rằng người ta từng đếm đến 12 bằng các đốt ngón tay là một giả thuyết, chưa phải sự thật đã được xác nhận.
Câu đố nhanh