Trăng tròn mọc thấp, có thật là to hơn không?

Cơ quan Hàng không và Vũ trụ Hoa Kỳ (NASA) hướng dẫn chúng ta thử chụp Mặt Trăng vừa mọc và Mặt Trăng ở trên cao bằng cùng một máy ảnh, ở cùng độ phóng đại rồi so sánh. Nếu đo đường kính ngang của Mặt Trăng trong hai bức ảnh, kết quả sẽ bằng nhau. Mặt Trăng ở thấp thậm chí còn được chụp thành hình bầu dục hơi dẹt theo chiều trên dưới vì không khí làm khúc xạ ánh sáng, và mang sắc cam vì ánh sáng đã đi qua một quãng đường dài trong không khí.

Khoảng cách cũng trái với điều chúng ta nghĩ. Mặt Trăng ở đường chân trời cách chúng ta xa hơn khoảng 1.5% so với Mặt Trăng ở ngay trên đầu. Người ta cũng thường nói không khí làm Mặt Trăng to lên như kính lúp, nhưng NASA giải thích rằng không khí thực ra khiến Mặt Trăng hơi méo đi.

Một cách giải thích được biết đến rộng rãi là hiện tượng này tương tự ảo giác Ponzo. Nếu đặt hai thanh dài bằng nhau lên hình đường ray xe lửa hẹp dần về phía xa, thanh ở xa sẽ trông dài hơn. Chúng ta cảm thấy phía đường chân trời xa hơn, nhưng Mặt Trăng ở đó lại không nhỏ đi, nên não coi nó là một vật thể rất lớn.

Tuy vậy, ngay cả NASA cũng không cho rằng cách giải thích này đã làm sáng tỏ mọi điều. Bởi các phi hành gia cũng trải nghiệm ảo giác tương tự khi ở trên quỹ đạo trong không gian, nơi không có những dấu hiệu gợi ý như nhà cửa hay cây cối. Dù đã quan sát suốt hàng nghìn năm, đến nay vẫn chưa có câu trả lời được thống nhất.

Bạn có thể dễ dàng kiểm chứng ngay trước nhà. Thử duỗi thẳng cánh tay và đưa ngón trỏ đến cạnh Mặt Trăng, bạn sẽ thấy móng tay và Mặt Trăng có kích thước gần bằng nhau. Dù Mặt Trăng ở thấp hay ở cao cũng vậy. Nếu chỉ nhìn Mặt Trăng qua một ống làm từ giấy cuộn lại, hoặc cúi gập người và nhìn ngược qua giữa hai chân, Mặt Trăng cũng không còn trông to như lúc nãy.

Những chòm sao gần đường chân trời cũng trông lớn hơn. Điều đó có nghĩa đây không phải chuyện chỉ xảy ra với Mặt Trăng, mà là não chúng ta cảm nhận kích thước khác đi khi nhìn vùng trời thấp.

Vậy tại sao Mặt Trăng ở đường chân trời trong ảnh lại khổng lồ đến thế? NASA giải thích rằng những bức ảnh như vậy thường được chụp bằng ống kính tele để kéo gần hình ảnh, với nhà cửa hoặc núi non ở xa làm phông nền. Vì cả Mặt Trăng lẫn phông nền đều được phóng đại, Mặt Trăng trông như lấn át cảnh vật.

Nếu bạn từng chụp vầng trăng lớn bằng điện thoại nhưng thất vọng vì nó hiện lên như một chấm nhỏ, thì thứ đã làm Mặt Trăng to lên chính là mắt và não của bạn. Khi ấy, hãy thử tăng mức thu phóng và chụp cả những tòa nhà hoặc ngọn núi ở xa vào cùng khung hình.