Khác biệt giữa 「가든지 말든지」 và 「얼마나 춥던지」

Khi câu có nghĩa là chọn cái nào trong hai thứ trở lên cũng được, như 「치킨을 시키든지 피자를 시키든지 네 마음대로 해」 (gọi gà rán hay gọi pizza tùy bạn), ta dùng -든지. Khi dù rơi vào trường hợp nào thì nội dung phía sau cũng không đổi, như 「싫든지 좋든지 따를 수밖에 없다」 (dù thích hay không cũng chỉ còn cách làm theo), cũng vậy. Câu nói rằng gì cũng được, như 「무엇을 그리든지 잘만 그려라」 (vẽ gì cũng được, miễn vẽ cho đẹp), cũng dùng nó. Có thể rút gọn thành -든, và -든가 trong 「가든가 말든가」 cũng là dạng chuẩn cùng nghĩa.

Vì thế 「먹든지 말든지」 (ăn hay không thì tùy) viết 든지 ở cả hai vế. Nếu chỉ viết vế sau là 「먹든지 말던지」 thì nghe gượng, và Viện Quốc ngữ Quốc gia Hàn Quốc cũng hướng dẫn dùng cùng một đuôi ở cả hai vế trong những câu như vậy.

Khi nhớ lại chuyện đã qua rồi nối nó với nội dung phía sau, như 「얼마나 춥던지 손이 다 곱았다」 (lạnh đến mức tay cứng đờ), ta dùng -던지. Viện Quốc ngữ Quốc gia giải thích đây là đuôi từ liên hệ một nỗi băn khoăn mơ hồ với sự việc ở mệnh đề sau. Nói đơn giản, nó giống như nói: "Không biết lạnh đến mức nào, nên tay mới cứng đờ." Nó hay xuất hiện khi diễn tả sự ngạc nhiên hoặc lo lắng, như 「아이가 얼마나 밥을 많이 먹던지 배탈 날까 걱정이 되었다」 (đứa trẻ ăn nhiều đến mức tôi lo nó đau bụng).

Trong 「동생도 놀이가 재미있었던지 더 이상 엄마를 찾지 않았다」 (có lẽ em cũng thấy trò chơi vui nên không tìm mẹ nữa), phần gắn sau -었- cũng là cùng một đuôi từ. Vì đó là lời nhìn lại chuyện đã xong, nên dùng 든지 như trong 「얼마나 놀랐든지 몰라」 (giật mình không biết đến thế nào) là sai.

Chỉ cần hỏi đó là từ để chọn hay từ để nhớ lại. Nếu có thể xếp hai thứ cạnh nhau theo mẫu 「~든지 ~든지」 thì là 든지. Ngược lại, nếu câu có 「얼마나」 (biết bao) và mang cảm giác nhìn lại chuyện đã qua thì thường là 던지.

Sự phân biệt này nằm ở Điều 56 của Quy tắc chính tả Hangeul: đuôi từ chỉ việc đã qua viết là -더라, -던, còn nghĩa lựa chọn hoặc không quan trọng viết là -든. Khi nói thì hai âm gần như giống nhau, nên cách chắc chắn nhất là dừng một chút khi viết và nghĩ về nghĩa.